O Castelo Conta entende as artes escénicas como un dos eixos da súa programación. Ao longo de once edicións, o festival foi configurando unha proposta na que o humor, o teatro, a narración oral ou a creación para a infancia conviven cun modelo cultural profundamente ligado ao territorio e á participación da comunidade.
Cando en 2014 un grupo de veciños decidiu organizar unha noite de monólogos para completar as festas de San Ramón, probablemente non imaxinaba que aquel escenario acabaría converténdose na orixe dun dos festivais culturais máis singulares de Galicia. Once edicións despois, o Castelo Conta continúa medrando sen perder esa idea inicial: facer da festa un espazo para o encontro arredor da creación artística.
As artes escénicas ocupan un lugar central nese modelo. A programación deste ano volve demostrar unha concepción ampla da escena, na que conviven humor, teatro, narración oral, música ou movemento, sempre en diálogo co territorio e coa comunidade que lle dá sentido.
Se hai unha proposta que explica por si soa a historia do festival é a súa tradicional Noite do Castelo Conta, a gran gala dos monólogos. Nacida antes mesmo de que existise o festival como tal, converteuse nun dos grandes encontros anuais da comedia galega. Cada verán reúne sobre o escenario algunhas das voces máis representativas do humor do país, facendo que figuras históricas da nosa comedia compartan táboas con novas xeracións de cómicas e cómicos. Máis alá do espectáculo, a gala consolidouse como un espazo de encontro entre artistas e público, capaz de congregar preto de dúas mil persoas nunha pequena parroquia rural e de esgotar edición tras edición todas as localidades. Como vén sendo habitual nos últimos anos, a gala volverá contar con interpretación en lingua de signos, facendo accesible o espectáculo ás persoas xordas.
Mais o compromiso coas artes escénicas non remata aí. Unha das liñas que mellor define o Castelo Conta é a súa aposta por achegar o teatro á infancia. A programación de Xente Miúda, esta sorte de campamento infantil que se desenvolve durante as mañás do festival, entende que crear públicos tamén significa ofrecer ás crianzas experiencias culturais de calidade desde idades temperás. Dentro desta edición destaca a presenza de Fantoches Baj Monicreques, unha das compañías de referencia do teatro de monicreques en Galicia.
A compañía presentará O tranvía Leonardo, un espectáculo de narración oral con marionetas e música que recupera a historia do primeiro tranvía a vapor de Galicia a través da memoria popular, das cancións tradicionais e do humor. A proposta exemplifica unha maneira de facer teatro na que patrimonio, música e oralidade converxen para construír unha experiencia escénica dirixida ao público familiar.
Esta dimensión educativa esténdese ao conxunto da programación infantil. Ao longo da semana, as crianzas participan en actividades que exploran diferentes linguaxes artísticas, desde a creación plástica ata a música ou a interpretación. O obradoiro As pegadas do baile, impartido por Artur Puga, introduce tamén a expresión corporal como ferramenta de comunicación e coñecemento, entendendo o movemento como outra forma de creación escénica.
Pero se hai un elemento que atravesa todo o Castelo Conta é a palabra. A tradición oral continúa ocupando un lugar central dentro do festival, non só como patrimonio inmaterial senón tamén como práctica escénica. Os Contos de Castelo recuperan cada ano ese costume de reunirse para contar e escoitar historias, transformando eiras, rúas e espazos da parroquia en escenarios onde a memoria colectiva cobra vida.
Nesta edición, a regueifa ocupará un papel destacado da man de Josinho da Teixeira e Manolo Maseda, dúas figuras fundamentais para comprender a vitalidade actual desta expresión improvisada. A súa participación permite reivindicar unha tradición que combina narración, improvisación, ritmo e interpretación, demostrando que a oralidade continúa sendo unha das formas escénicas máis vivas da cultura galega.
O Castelo Conta constrúe así unha maneira particular de entender as artes escénicas. Nun contexto no que boa parte da exhibición continúa concentrándose nos grandes equipamentos culturais, o festival leva o teatro, o humor ou a narración oral ao corazón dunha parroquia rural, integrándoos na vida comunitaria e convertendo o espazo público nun lugar de encontro entre artistas, veciñanza e visitantes.
Quizais esa sexa a súa principal achega ao panorama cultural galego: demostrar que as artes escénicas tamén poden medrar desde o rural e formar parte da vida cotiá dun territorio. Se unha cousa quedou clara é que, en Castelo, antes que un escenario, existe unha comunidade. E é precisamente desa comunidade de onde segue nacendo, ano tras ano, a festa e tamén a escena.
