Catro veces Shakespeare

O elenco da última obra do CDG fai que algúns dos personaxes clásicos máis universais paseen por Compostela e falen galego. Shakespeare en Roma fai que tempos e lugares afastados quede preto durante algo máis de dúas horas.

Case que nin se pode dicir que os clásicos son incuestionables, porque a mera consciencia os fai algo menos divinos, algo máis mundanos. De aí o primeiro atrevemento da montaxe Shakespeare en Roma e mesmo deste artigo; ninguén está a salvo. É o xeito no que os monárquicos da intransixencia protexen o seu poder divino de decidir o canon e, por consecuencia, de opinar dunha soa vez sobre a calidade de todo canto existe. E isto vén a conto de que a última estrea do Centro Dramático Galego non deixa a Shakespeare quieto parado: xunta nun mesmo espectáculo catro obras ambientadas na Antiga Roma do dramaturgo inglés baixo catro direccións diferentes (Rui Madeira, María Barcala e Xúlio Lago, Sara Rey, e Quico Cadaval). 

Coriolano, Xulio César, Antonio e Cleopatra, e Tito Andrónico son os textos que pasean ante nós no Salón Nobre do Pazo de Fonseca, un espazo moi diferente ao teatro á italiana ao que estamos acostumados. O edificio pertence á Universidade de Santiago de Compostela e, aínda que leva cinco séculos aí, chantado a escasos metros da Catedral, dubido moito que acollera unha produción teatral antes desta. Foi, ademais, a segunda sede do Parlamento de Galicia e aseméllase moito ao Parlamento inglés —pero en pequeniño—, aludindo ao carácter político da obra shakesperiana ou convertendo o público en senadores romanos. A proximidade destes ao elenco é total, o que fai que o drama se nos achegue, nos mova, nos remova e nos incomode. 

Coma todo, a localización ten os pros e tamén os contras. A perspectiva de cada persoa é radicalmente diferente, cuestión que os actores e actrices resolven moi ben movéndose seguido. O espazo escénico é moi limitado, así como as posibilidades de entrada e saída do mesmo, debido ao cal se o público necesita saír, non pode volver entrar, polo que se recomenda non beber moito antes da función.

Sabendo onde se representa Shakespeare en Roma e que xunta catro historias, chégase ao teatro dubidando sobre ata que punto chegará o do “carácter innovador”. Ou mellor dito, de que xeito será innovador. Por algún motivo que agora me fai rir, agardaba que fose a través dunha linguaxe máis actual ou coloquial, anacronismos, resituar a trama no noso tempo… Nada disto en absoluto.

O que ofrece a adaptación é ver o que serían catro obras dunha vez, en dúas horas e media catro historias, levando o teatro fóra do lugar co que o relacionamos. Ben é certo que media hora ou corenta minutos non chegan para resumir todo un drama de Shakespeare e que, inevitablemente, se restrinxe a contextualización e o desenvolvemento dos personaxes. Pero a montaxe é valente na súa intención de traer unha enorme cantidade de personaxes do universal dramaturgo, poñelos a falar galego e permitir que o público que se achegue ao Pazo de Fonseca poida desfrutar de catro tramas. Aí é pouco.

Debido ao limitado do tempo, viuse a loita entre as palabras e as actuacións dun elenco fenomenal: Xurxo Cortázar, Sheila Fariña, Cris Iglesias, Rebeca Montero, Marcos Orsi, Fran Peleteiro, Santi Romay e Toni Salgado. Cinco actores e tres actrices que ao longo de dúas horas e media non paran un intre. Seguen e seguen por un transitar frenético a través de personaxes e estados de ánimo.

Quizais a peza que máis me chegou foi Antonio e Cleopatra. Porque na vida real non, pero na ficción encántanos un bo amor tóxico, nos tempos de Shakespeare e nos nosos. A última raíña de Exipto é unha personaxe cuxa enorme complexidade Sheila Fariña consegue construír nunha brevedade. Tamén nos cautiva de Tito Andrónico o sangue e a sede de vinganza, os xiros de guión macabros e a dor cando non hai saída algunha. Nesta historia tan pouco correcta, na que se ven as maiores baixezas ás que pode chegar o ser humano, volve sorprender o bo traballo do elenco por como se desenvolven tan comodamente nas situacións máis ferintes.

As catro reinterpretacións —a cargo dos dramaturgos Volodymyr Snegurchenko, Ana Carreira, Ana Abad de Larriva e Lorena Conde— fálannos da  universalidade que permite ás historias viaxar no espazo e no tempo. Pero tamén dan conta de que ese carácter universal dos sentimentos non é nada sen as sensibilidades de cada quen e penso: acaso a personaxe de Cleopatra ou a da raíña goda Tamora os entende igual unha rapaza nova do 2023 ca un nobre inglés do 1600? Na complexidade e nos grises está o bonito de Shakespeare, que nos achegan os catro dramaturgos desta obra.

Traer a Shakespeare ao noso contexto e á nosa lingua é unha necesidade. A esta premisa súmaselle outra: facer unha peza clásica é unha proposta de risco, facer catro cuadriplícao. Shakespeare en Roma asúmeo todo cun tempo limitadísimo. Esta é a maior dificultade coa que se compromete a montaxe do CDG pero que, coma todo tamén conleva inevitablemente unha tensión, unha viveza constante ao longo de dúas horas e media. Iso non é algo que unha poida sentir tódolos días.